— Jak długo jeszcze możemy to tolerować? – Irina wrzuciła łyżkę do zlewu. — Antonino Siergiejewno, nie jesteś w hotelu, lecz u nas w domu!
— Na pewno nie w hotelu! Raczej podziemna filia jakiegoś przybytku — teściowa Antonina Siergiejewna demonstracyjnie odsunęła krzesło.
– Podłogi się kleją, na półkach jest kurz… Takiego bałaganu nigdzie nie widziałam!
„Ty sam stworzyłeś tu taki bałagan, że teraz możemy tylko pomarzyć o porządku” – nie mogła się powstrzymać Irina.
— Może czas przestać komentować, co?
— Dziewczyno, nie do ciebie należy mówienie mi, co mam robić! – zaprotestowała teściowa, patrząc na synową ponad okularami.
— Mam jak najlepsze intencje.
— Z najlepszymi intencjami? – Irina się uśmiechnęła. — Oh naprawdę?
Czy właśnie nazwałeś nasz dom noclegownią, mając najlepsze intencje?
Czy też marudzisz mi codziennie i wtrącasz się we wszystko, co robię, mając najlepsze intencje?
— Czy to ja się wspinam? Gdyby nie ja, zniknąłbyś tu całkowicie. Kto gotuje ci obiad? Kto chowa kapcie, które porozrzucałeś po całym mieszkaniu?
— Andriej, powiedz coś już! – Irina zwróciła się do męża, który siedział cicho przy stole i kręcił filiżanką w dłoniach.
— Zatrzymasz ją chociaż raz czy znów będziesz udawał, że cię to nie dotyczy?
— Czemu na niego krzyczysz? — zawołała Antonina Siergiejewna. — Mój syn jest złotym człowiekiem, ale ty…
— A co ze mną?! — Irina wybuchła, ale Andriej podniósł rękę, próbując ją powstrzymać.
— Dosyć, oboje! „powiedział w końcu, nie podnosząc wzroku.
— Zróbmy to bez krzyku. Irina, no cóż, rozumiesz, że mama ma rację w pewnej kwestii.
A ty, mamo, przestań być taka… eee… przesadna.
— Jasne, jasne! – Irina uderzyła dłonią w stół. – Może pora przepisać na nią mieszkanie, żeby mogła robić, co zechce?
— No wiesz! – teściowa zarumieniła się i zacisnęła usta. – Myślałam, że zaakceptujesz mnie jak swoją…
Ale ty tylko szukasz powodu, żeby wywołać skandal, histeryczna kobieto!
W zapadłej ciszy dało się usłyszeć samochód jadący ulicą.
Irina chwyciła kubek i po cichu poszła do innego pokoju.
Andriej spojrzał na matkę, która demonstracyjnie poprawiała obrus, ale nic nie powiedział.
Antonina Siergiejewna zawsze była kobietą zasadową. Nauczycielka z trzydziestoletnim stażem, przyzwyczajona do dyscypliny i jasnych zasad.
„Dzieci są jak ciasto: cokolwiek zagnieciesz, to dostaniesz” – lubiła powtarzać na spotkaniach, uśmiechając się powściągliwie do rodziców.
W domu wszystko było pod jej ścisłą kontrolą: podłogi były wypastowane, zasłony wyprasowane, słoiki z dżemem były schludnie poukładane na półkach.
Po przejściu na emeryturę życie potoczyło się inaczej i Antonina Siergiejewna początkowo była z tego zadowolona: w końcu miała czas dla siebie.
Rzeczywiście, po kilku miesiącach miarowa cisza zaczęła być męcząca.
Wieczorami, siedząc w swoim mieszkaniu w prowincjonalnym miasteczku, patrzyła przez okno na sąsiadów spieszących się z pracy do domów.
I za każdym razem jej myśli wracały do syna. Andriej był jej dumą: pracowity, inteligentny, osiągnął sukces w życiu i zdobył wyższe wykształcenie.
Tak, ma żonę… no dobrze. Irina nie przypadła jej do gustu. Zbyt surowa, zawsze mająca własne zdanie.
Ale co możesz zrobić? Andrzej wybrał, a to znaczy, że musi zaakceptować.
Kiedy Antonina Sergiejewna po raz pierwszy zaczęła mówić o przeprowadzce do Moskwy, jej syn zareagował ostrożnie:
– Mamo, i tak już jest ciasno. Mieszkanie dwupokojowe, kredyt hipoteczny. Jesteśmy przyzwyczajeni do życia we dwoje.
– Nie potrzebuję dużo, – odpowiedziała wtedy. – Nie przyjeżdżam po nic. Będę pomagać. Wy tam całymi dniami w pracy.
Ja posprzątam, ugotuję. Dzieciom potrzebna jest pomoc od starszych.
– Dziękuję, oczywiście, ale już nie jesteśmy dziećmi i wszystko mamy w porządku. Radzimy sobie, – włączyła się do rozmowy Irina.
Jednak Antonina Sergiejewna nie poddawała się, powoli przekonując syna, że musi przeprowadzić się do Moskwy.
Początkowo nie było większych problemów, choć Irina, oczywiście, była bardzo niezadowolona z tej zmiany.
Ale jak tylko teściowa przyzwyczaiła się do nowego miejsca, zaczęły się pojawiać nawyki, które irytowały synową.
– Czemu wyprałaś mój sweter? – zapytała Irina pewnego wieczoru, widząc swój ulubiony kaszmirowy sweter wiszący na suszarce.
– Był brudny, – odpowiedziała spokojnie Antonina Sergiejewna, nie odrywając się od krojenia warzyw.
– Można go prać tylko w delikatnym trybie, i nie wolno go wieszać.
– O, jaka różnica! Ważne, żeby był czysty, bo chodzisz jak brudna.
– Jest czysty, ale teraz nie da się go nosić, po prostu go zepsułaś.
Podobnych drobiazgów zaczynało być coraz więcej. Ciągłe „to dla waszego dobra” irytowało Irynę. Z dnia na dzień powody do sporów stawały się coraz częstsze.
Jeden z pierwszych poważnych konfliktów wybuchł z powodu pieniędzy. Irina zaproponowała:
– A może podzielimy rachunki za media na troje? Skoro się tutaj urządziłaś, warto by było też finansowo wziąć udział w życiu rodziny.
– Irina, ty serio? – Andrzej był zmieszany. – My wszystko opłacimy, po co brać pieniądze od mamy?
Irina zacisnęła wargi, ale w końcu nie wytrzymała:
– Mamy kredyt hipoteczny, a nie zarabiamy tak dużo, żeby jeszcze go utrzymać, więc niech też płaci. To normalne.
Po tej sytuacji atmosfera w mieszkaniu stała się napięta.
Kłótnie o drobnostki – kto zapomniał wyłączyć światło, kto zjadł resztki chleba – wybuchały codziennie.
Synowa coraz częściej wychodziła do przyjaciółki „na pogaduchy”, a Andrzej siedział w kuchni z ponurą miną. Antonina Sergiejewna uważała się za ofiarę.
– Niewdzięczni. Przyjechałam do nich z całym sercem… A oni?
Wieczór był szczególnie trudny. Irina siedziała w sypialni, w napięciu przewijając ekran telefonu, ale jej wzrok błądził gdzieś poza ekranem.
Andrzej wszedł, zamykając za sobą drzwi, i niezgrabnie usiadł na krawędzi łóżka.
– Irina, – zaczął ostrożnie. – Musimy porozmawiać.
Nie odwróciła głowy, tylko westchnęła krótko.
– O twojej mamie? Dobrze, Andrzej, mów, co jeszcze zrobiłam źle?
– Nie zaczynaj, – powiedział, zmęczony, przecierając twarz. – Chcę po prostu zrozumieć, co mamy zrobić.
Irina gwałtownie się obróciła:
– Zrozumieć? Serio? Andrzej, jej wygodnie, ona nas wykorzystuje! Trzeba jej po prostu powiedzieć, że przeszkadza, i niech wraca do domu.
– Irina, to moja matka, – próbował odpowiedzieć. – Jest jej ciężko, jest jej samotnie.
– A mi, twoim zdaniem, jest łatwo? – wyskoczyła na nogi. – My pracujemy, żeby spłacić kredyt, a ona narzuca swoje zasady. „Dzieci powinny pomagać”! My jej nic nie jesteśmy winni!
– Nie krzycz, – poprosił Andrzej, ale było za późno. Głos Iriny rozdarł ciszę mieszkania, a z kuchni od razu padła zirytowana odpowiedź Antoniny Sergiejewnej:
– Aha, więc nie jesteśmy nic winni?
Irina otworzyła drzwi sypialni i wyszła na korytarz, gdzie już czekała na nią teściowa, z założonymi rękami.
– Antonino Sergiejewno, choć raz pomyślałaś, jak nam jest? Przyjechałaś tutaj, narzucasz swoje zasady, żądasz, jakby wszyscy ci coś zawdzięczali.
– Przyjechałam tu, bo wy jesteście moją rodziną! – warknęła teściowa. – To normalne, że dzieci pomagają rodzicom.
– Pomagają? – Irina zaśmiała się nerwowym śmiechem. – Pomoc w waszym rozumieniu to znosić wasze ciągłe wyrzuty?
Albo rezygnować z własnego życia, żeby wam było wygodnie?
– A ty myślisz, że mi łatwo? – głos Antoniny Sergiejewnej zadrżał. – Całe życie pracowałam! Wychowałam Andrzeja, sama, między innymi. A teraz, na starość, mam siedzieć sama w pustym mieszkaniu, podczas gdy wy tu kariery robicie?
– Nie jesteś sama, masz syna, – odpowiedziała Irina. – Ale to nie znaczy, że mamy cię utrzymywać i rezygnować z własnego życia.
– Dosyć! – krzyknął Andrzej, podnosząc ręce. – Mamo, porozmawiajmy szczerze. Naprawdę myślałaś, że będziesz tu mieszkać… no, zawsze?
Antonina Sergiejewna zamilkła.
– A co? To takie dziwne? Jesteśmy rodziną…
– Mamo, – przerwał Andrzej. – Rozumiem, że ci ciężko być sama w domu. Ale musisz pomyśleć, jak nam. My z Iriną cieszymy się, że jesteś u nas w gościnie, ale wszystko ma swoje granice. Po pobycie, wróć do domu.
– Więc mnie wyrzucasz? – głos matki brzmiał obrażony i cichy.
– Nikt nikogo nie wyrzuca, – Andrzej próbował złagodzić sytuację. – Musimy znaleźć rozwiązanie. Razem.
Irina, nie wytrzymała, dodała:
– Rozwiązanie? Andrzej, bądźmy szczerzy. Ona po prostu uważa, że coś jej jesteśmy winni. To nie jest rozwiązanie. To manipulacja.
Słowa Iriny zabrzmiały jak strzał. Antonina Sergiejewna odwróciła się i, starając się zachować dumę, wyszła. W ciszy tylko słychać było trzask zamykających się drzwi w kuchni.
Andrzej opadł na kanapę i zamknął oczy.
– Oto i rodzina, – powiedział cicho, bardziej do siebie, niż do kogokolwiek.
Andrzej siedział przy stole w kuchni. Herbata dawno ostygła, a na telefonie wisiała otwarta notatka z listą argumentów.
Znów i znów przegryzał w głowie nadchodzącą rozmowę z matką, wiedząc, że nie da się tego uniknąć.
Ostatnie dni minęły w ciągłym napięciu: Irina prawie nie rozmawiała z nim, Antonina Sergiejewna chodziła po mieszkaniu z uniesioną głową, unikając wzroku synowej.
Wstał, wziął głęboki oddech i ruszył do pokoju matki. Zapukał, a nie czekając na odpowiedź, wszedł.
– Mamo, porozmawiajmy? – zaczął cicho. Antonina Sergiejewna siedziała przy oknie z robótką, nie odrywając wzroku od oczek.
– O czym? – jej głos był suchy, prawie obojętny.
Andrzej usiadł naprzeciw, splatając ręce na kolanach.
– Mamo, długo myślałem. Musimy to wyjaśnić.
– Wyjaśnić? – odłożyła robótkę i spojrzała na syna. – O czym mówisz teraz, Andrzeju?
– O tym, że tak dłużej być nie może, – starał się mówić spokojnie, ale jego głos brzmiał napięcie. – Chcę, żebyś wróciła do domu.
Antonina Sergiejewna zamarła, a potem gorzko się uśmiechnęła.
– Do domu? Tam, gdzie jestem sama w pustym mieszkaniu? To twoja decyzja?
– Mamo, rozumiem, jak ci ciężko, – przerwał jej. – Ale musisz zrozumieć nas. My z Iriną…
My budujemy nasze życie. Nie możemy żyć pod takim naciskiem.
– Naciskiem? – jej głos podniósł się. – Naciskiem, Andrzeju? Słyszysz siebie? Mówisz to swojej matce, która poświęciła całe życie, żebyś stał się człowiekiem!
A teraz wychodzi na to, że jestem ci ciężarem?
Andrzej odwrócił wzrok.
– Nie jesteś ciężarem. Po prostu… my z Iriną nie jesteśmy gotowi żyć we troje.
Pomożemy ci, obiecuję. Pieniędzmi, jeśli trzeba, czymkolwiek. Ale musisz wrócić do domu.
Antonina Sergiejewna milczała. Potem szybko wstała, podeszła do szafy i zaczęła wyciągać rzeczy.
– Więc wybrałeś, tak? – jej głos drżał, ale starała się zachować zimną krew. – Żona ważniejsza niż matka. Zrozumiałam, Andrzeju. Dziękuję za szczerość.
– Mamo, nie rób tego, – próbował odpowiedzieć.
– A co mam zrobić? Cieszyć się, że mnie wyrzucasz? Jak stary, niepotrzebny worek?
Pakując rzeczy, prawie nie mówiła. Andrzej starał się ją uspokoić, ale każda jego próba pogarszała sytuację.
Godzinę później walizka stała przy drzwiach. Antonina Sergiejewna założyła płaszcz, po raz ostatni spojrzała na mieszkanie i już na progu rzuciła:
– Andrzej, zapamiętaj: z matką tak się nie postępuje. Mam nadzieję, że kiedyś zrozumiesz, jak okrutnie postąpiłeś.
Drzwi zamknęły się za nią cichym trzaskiem.
Kilka tygodni później życie Andrzeja i Iriny wróciło do normy: napięcie zniknęło, mieszkanie znów stało się miejscem odpoczynku i śmiechu.
Ale w głosie Andrzeja, kiedy dzwonił do matki, wciąż słychać było napięcie.
Ona odpowiadała krótko, na temat, rozmowy już nie przechodziły w długie dyskusje.
Pewnego dnia Irina zapytała:
– Czy kiedykolwiek żałowałeś swojej decyzji?
Andrzej wzruszył ramionami:
– Żałowałem? Nie wiem. To była słuszna decyzja. Ale rany i tak zostały.
Za oknem ciągnął się zwykły moskiewski wieczór.
