Kartka wyrwana z zeszytu w kratkę wisiała na lodówce, przytrzymana magnesem w kształcie Wieży Eiffla. Pismo Zinaidy Markovnej było ostre, nerwowe, z mocnym naciskiem — litery jakby przebijały papier.
Elena stała przed tym manifestem przez pięć minut, nie mając odwagi zdjąć płaszcza. W lewej ręce trzymała ciężką torbę z zakupami, w prawej klucze.
— Punkt pierwszy — przeczytała na głos, a jej głos w ciszy kuchni zabrzmiał obco. — „Wstać o 5:30, przywitać męża uśmiechem. Poranna toaleta i makijaż obowiązkowe przed przebudzeniem małżonka”.
W korytarzu zaskrzypiała podłoga. To Vadim, jej mąż, próbował na palcach wejść do łazienki. Nie udało mu się.
Następnie z pokoju wyszła Zinaida Markovna. Miała na sobie kolorowy szlafrok, który nazywała „strojem domowym”, a na głowie konstrukcję z ręcznika. W mieszkaniu unosił się gęsty, słodkawy zapach kropli uspokajających i aromat kuchni — charakterystyczny zapach teściowej.
— Lenoczka, już w domu? — uśmiechnęła się teściowa tylko ustami, oczy pozostały zimne i oceniające. — Vadim i ja postanowiliśmy uporządkować dom. Patrząc na was, dusza nie jest w spokoju. Żyjecie jak w chlewie, żadnej rutyny.
Elena powoli położyła torbę na podłodze. Szklany słoik z groszkiem w środku ciężko brzęknął.
— Zinaida Markovna — próbowała mówić spokojnie, chociaż w skroniach pulsował ciężki, tępy ból — Vadim i ja jesteśmy małżeństwem od czterech lat. Przed twoim przyjazdem mieliśmy rutynę, która wszystkim odpowiadała.
— Odpowiadała? — teatralnie uniosła ręce teściowa. — Vadim mi wszystko opowiedział! Je, kanapki, sam prasuje koszule, nie widzi kobiecej uwagi. Ty jesteś karierowiczką, raporty są ważniejsze niż rodzina. Dlatego sporządziłam tę listę. Czy przeczytałaś punkt piąty?
Elena spojrzała na kartkę. „Punkt 5. Budżet powinien być w rękach mężczyzny. Kartę żony przekazać mężowi dla racjonalnego rozdziału środków. Kobiecie pieniądze tylko psują charakter”.
— Vadim! — zawołała Elena.
Mąż zastygnął w framudze drzwi łazienki. Miał na sobie luźne spodnie dresowe i koszulkę, którą Elena od dawna chciała wyrzucić. Od trzech miesięcy, odkąd zwolnili go z firmy logistycznej, Vadim był w „twórczych poszukiwaniach” — polegających na leżeniu na kanapie i graniu w „Tanki”.
— Len, co ty zaczynasz? — jęknął, nie podnosząc wzroku. — Mama tylko doradza. Ona ma więcej doświadczenia. Z jej ojcem mieli idealną rodzinę.
— Idealną? — powtórzyła Elena. — Twój ojciec zamknął się w garażu i mieszkał tam przez pięć lat, tylko po to, żeby nie wracać do domu. Chcesz tego?
— Nie dotykaj mojego ojca! — krzyknęła Zinaida Markovna, twarz natychmiast zrobiła się czerwona. — Nie psuj mojego syna! Przyjechałam wam pomóc, dałam wszystkie siły, żebyście mieli komfort!
Historia przyjazdu zaczęła się w sierpniu. „Och, czuję się fatalnie, lekarze w naszej wiosce są niekompetentni, muszę jechać do miasta” — płakała teściowa przez telefon. Elena, dobra dusza, sama zaproponowała: przyjedźcie, zbadamy się.
Lekarze nic poważnego nie znaleźli, przepisali leki i dietę. Ale Zinaida Markovna „osłabła” i została na tydzień. Potem jeszcze na tydzień. Potem przywiozła swoje garnki, bo „na twojej teflonowej patelni dostaniesz nieuleczalnej choroby”.
I wtedy rozpoczęła się cicha okupacja.
Elena wracała z pracy — w głównym biurze architektonicznym miasta — i czuła się jak gość. Na jej półce w łazience zamiast francuskich szamponów stało mydło gospodarcze. W kuchni zniknęła ekspres do kawy — „szkodliwy dla zdrowia”, odłożony na górną półkę.
Ale dziś był limit. Lista na lodówce nie była zwykłym papierkiem — to była deklaracja przejęcia władzy.
— Vadim — powiedziała Elena, patrząc na męża — zgadzasz się z punktem o pieniądzach? Ty, który przez trzy miesiące nie przyniosłeś do domu ani grosza, chcesz dzielić mój pensję?
Vadim przestępował z nogi na nogę.
— W końcu jestem mężczyzną. Mama mówi, że to podniesie moją samoocenę. Bo czuję się… ograniczony.
— Ograniczony — powtórzyła Elena.
Poszła do sypialni. Na ich szerokim łóżku, na kołdrze, leżały skarpety robione na drutach teściowej i stos starych czasopism. Zinaida Markovna lubiła tam leżeć po południu, bo „kanapa w salonie jest twarda”.
Elena podeszła do toaletki. Musiała się uspokoić, nałożyć krem na ręce — jej zwyczajny rytuał. Otworzyła swój ulubiony słoik nocnego kremu, drogiego, profesjonalnego.
Słoik był pusty. Wydrapany do dna.
Elena zamarła. W środku zrobiło się zimno i pusto.
Wróciła do kuchni z pustym słoikiem w ręku.
— Zinaida Markovna, gdzie jest zawartość? To nowy krem. Otworzyłam go wczoraj.
Teściowa spokojnie mieszała smażone jedzenie na patelni.
— A, ten? Posmarowałam pięty. Moja skóra była tam bardzo szorstka, a twój krem jest tłusty i dobry. Od razu poczułam ulgę. Nie bądź skąpa, żal ci matki?
— Ten krem kosztuje osiem tysięcy — powiedziała cicho Elena.
— Ile?! — zdziwiła się teściowa, ale od razu przeszła do ataku. — Widzisz, gdzie idą pieniądze? Na głupoty! A nie może kupić butów mężowi! Vadim, słyszysz? Ona smaruje sobie pięty połową twojej pensji!
— Vadim nie otrzymuje pensji — głos Eleny stał się twardy jak granit — Vadim żyje na mój koszt. Je na mój koszt. A ty, Zinaida Markovna, mieszkasz tu przez trzy miesiące w pełni na mojej utrzymaniu.
— Obwiniasz mnie?! — rzuciła łopatkę na stół. Tłusta plama rozlała się po obrusie. — Będziesz mnie obwiniać chlebem?
— Nie chlebem. O grubiaństwo.
Elena podeszła do lodówki. Ostro zerwała kartkę.
— Wstać o 5:30, przywitać męża uśmiechem… — przeczytała jeszcze raz. — Świetny plan. Ale będziecie go realizować wy. W swoim domu.
— Co masz na myśli? — w końcu odwrócił wzrok Vadim.
— Dosłownie. Pakujcie rzeczy. Oboje.
— Len, co ty robisz? Jest wieczór… Dokąd idziemy? — Vadim przestraszył się.
— Na dworzec. Autobus do wioski odjeżdża o 21:00. Macie dwie godziny.
— Nigdzie nie pojadę! — Zinaida Markovna usiadła, skrzyżowała ręce na piersi. — To mieszkanie mojego syna! Jestem tu zameldowana… to znaczy on jest zameldowany, więc mam prawo!
Elena wyciągnęła telefon.
— Mieszkanie zostało kupione przeze mnie trzy lata przed ślubem. Hipotekę spłacam ja. Vadim jest tu tylko zameldowany. Nie ma praw własności. Mam wszystkie dokumenty. Jeśli w ciągu godziny nie wyjdziecie, zadzwonię po policję. Powód: „Obcy odmawiają opuszczenia prywatnej własności”.
— Obcy? — wyszeptał Vadim. — Mama jest obca? Ja jestem obcy?
— Dokonałeś wyboru, pozwalając jej mnie upokarzać — Elena spojrzała na męża, który skulił się pod jej wzrokiem. — Widziałeś, jak wyrzuca moje rzeczy, jak mnie upokarza, i milczałeś. Jadłeś jej kotlety i milczałeś.
— Ale ona jest matką…
— A ja byłam twoją żoną. Byłam.
Elena poszła do korytarza, wzięła walizkę teściowej i torbę podróżną męża z szafy. Rzuciła je na środek przedpokoju.
— Czas start.
Następna godzina minęła w surrealistycznej mgle. Zinaida Markovna chwytając się za serce, przeklinała Elenę lub udawała omdlenie (Elena po prostu przeszła nad nią i kontynuowała pakowanie rzeczy Vadima).
Vadim biegał między żoną a matką, skarżąc się, próbował objąć Elenę, ale natrafiał na niewidzialną lodową ścianę.
— Len, porozmawiajmy! Mama przesadziła! Porozmawiam z nią!
— Milczałeś przez trzy miesiące. Koniec rozmowy. Klucze na szafce.
Gdy za nimi zamknęły się drzwi, w mieszkaniu zapanowała dzwoniąca cisza. Czuć było tylko zapach kuchni i leków.
Elena zamknęła zamek dwukrotnie, potem górny zamek, potem zasuwkę.
Oparła się plecami o drzwi i powoli usiadła na wycieraczce. Nie miała siły płakać. Czuła się, jakby zdjęto z ramion worek cementu. Spojrzała na ręce. Sucha skóra.
— Nic nie szkodzi — powiedziała na głos. — Kupię nowy.
Otworzyła wszystkie okna. Zimny listopadowy wiatr wtargnął do mieszkania, wymiatając zapach obcej starości i beznadziei. Elena wzięła kosz na śmieci, wrzuciła do niego resztki jedzenia z patelni, skarpety teściowej pozostawione na kanapie i tę kartkę w kratkę.
Minęło pięć miesięcy.
Rozwód załatwiono szybko. Vadim nie pojawił się w sądzie, wysłał wniosek o rozpatrzenie bez niego. Elena dowiedziała się od znajomych, że wrócił do wioski, pracuje jako ochroniarz w supermarkecie i mieszka z matką.
Elena odnowiła sypialnię. Kupiła ogromne łóżko, o którym marzyła. Adoptowała psa — radosnego spaniela o imieniu Bucks.
Pewnego kwietniowego wieczoru spacerowała z Bucksem w parku przy domu. Telefon wibrował. Nieznany numer.
— Halo?
— Elena? — cichy, winny głos. Zinaida Markovna.
Elena zatrzymała się. Bucks pociągnął smycz, węsząc pierwszą trawę.
— Słucham.
— Elena, sprawa jest taka… Vadim… zaczął nadużywać mocnych alkoholi. Stracił pracę. Nie wiem, co robić. Mówi, że to twoja wina. Zrujnowałaś mu życie.
— Ja? — Elena uśmiechnęła się.
— To kto? Wyrzuciłaś mężczyznę, odebrałaś mu wsparcie. Jestem teraz w mieście, na badaniach. Mogę wpaść? Nie mam gdzie spać, hotele drogie. Porozmawiamy, przywiozłam dżem malinowy.
Elena sobie wyobraziła. Pewnie stoi niedaleko, z tą samą torbą w kratkę. Liczy, że czas zmaże pamięć. Że samotna kobieta (według teściowej Elena powinna być nieszczęśliwa) roztopi się nad słoikiem dżemu.
— Zinaida Markovna — powiedziała spokojnie Elena — nie mam miejsca dla gości.
— Ale mogę na kanapie! Będę cicho! Widzę, że jesteś sama, masz ciężko…
— Mam lekko — przerwała Elena. — Bardzo lekko. I nie jem dżemu.
— Ty egoistko! — głos po drugiej stronie natychmiast zmienił się w krzyk. — Zawsze byłaś i będziesz! Obyś…
Elena wcisnęła „rozłącz” i zablokowała numer.
Spojrzała na niebo. Wiosna. Pachniała mokrą ziemią i pąkami.
— Wracamy do domu, Bucks — powiedziała do psa. — Kupiłam ci nową karmę, będziesz zachwycony.
W domu od razu podeszła do lodówki. Została tylko jedna kartka — błyszczące zdjęcie wybrzeża morskiego, gdzie planowała wakacje. Sama. I na tym zdjęciu uśmiechała się tak, jak nigdy nie uśmiechała się, spotykając męża według cudzych planów.
