– Wera, w sobotę mamy gości.
Postawiłam patelnię na kuchence i odwróciłam się. Oleg siedział przy stole, przewijał coś w telefonie i nawet nie podniósł wzroku.
– Jakich gości?
– Ciocia Szura. Ma urodziny. Powiedziałem, że zrobimy u nas. Przyjdzie jakieś dwanaście osób.
Ciocia Szura była przyjaciółką jego matki. Widziałam ją może cztery razy w życiu. Ale Oleg już zdecydował. Jak zawsze. Za nas oboje. Beze mnie.
Byliśmy małżeństwem od dwudziestu sześciu lat. Przez pierwsze osiemnaście nawet nie zauważałam, jak to działało. Oleg zapraszał – ja gotowałam. Oleg coś obiecywał – ja wszystko organizowałam. Nikt nawet nie pytał, czy mam siłę i ochotę.
Pracuję w college’u. Prowadzę trzy grupy, sprawdzam prace zaliczeniowe do późnej nocy. A kiedy przychodzi weekend, zamiast odpocząć, stoję przy kuchence, bo mój mąż komuś obiecał przyjęcie.
Osiem lat temu przestało to być przypadkiem. Stało się zasadą.
W sobotę wstałam o szóstej rano. Ciocia Szura uwielbiała galaretę – Oleg uprzedził mnie dzień wcześniej. Do tego sałatka z językiem, kurczakowy pieróg, dwa dania na ciepło i naleśniki z farszem.
Język gotował się trzy godziny. Galareta – cztery. Na kuchence stały dwie wielkie garnki, a ja zagniatałam ciasto.
Oleg wstał o dziesiątej.
Wszedł do kuchni, powąchał powietrze i uśmiechnął się.
– O, ale pachnie. Dajesz radę?
Spojrzałam na niego zmęczona.
– Oleg, pokrój chociaż chleb.
– Ja pojadę po tort. Jaki kupić?
– Jakikolwiek.
Pojechał. Na półtorej godziny.
Wrócił z tortem i butelką wina. Postawił wszystko na stole i poszedł oglądać telewizję.
A ja dalej robiłam swoje.
Czyściłam język. Lepiłam pieróg. Kroiłam sałatki. Przygotowywałam wszystko, żeby inni mogli usiąść przy pięknie nakrytym stole i powiedzieć: „Ale cudowna gospodyni”.
Sześć godzin bez przerwy.
Plecy bolały mnie tak, jakby ktoś wbił w nie ciężary. Nogi puchły od ciągłego stania.
Kiedy zasiedliśmy do stołu, ciocia Szura uniosła kieliszek.
– Oleg, dziękuję ci. Jaki wspaniały stół!
Oleg skinął głową z miną człowieka, który właśnie dokonał wielkiego wyczynu.
– Staraliśmy się – odpowiedział.
Wtedy ciocia spojrzała na mnie.
– Wera, a ty pomagałaś?
Prawie wypuściłam talerz z rąk.
Pomagałam.
Sześć godzin przy kuchence. Zmęczenie, którego nie czułam już nawet w nogach. I to było tylko „pomaganie”.
Uśmiechnęłam się lekko.
– Oleg, opowiedz cioci, jak przez trzy godziny marynowałeś mięso.
Spojrzał na mnie. Twarz zrobiła mu się czerwona.
Ciocia przeniosła wzrok z niego na mnie i z powrotem.
– No… razem – mruknął szybko Oleg i natychmiast zmienił temat.
Po kolacji zmywałam naczynia ponad godzinę.
Dwanaście talerzy. Kieliszki. Garnki. Blacha po cieście.
A Oleg oglądał mecz w salonie.
– Fajnie było – krzyknął. – Wszyscy zadowoleni!
Wytarłam ostatni talerz i odwiesiłam ścierkę.
Tak. Wszyscy byli zadowoleni.
Wszyscy oprócz mnie.
Ale Oleg tego nie zauważył.
Albo po prostu nie chciał zauważyć.
Tydzień później siedział przy stole i oznajmił:
– Na Dzień Kobiet też robimy u nas.
Spojrzałam na niego z niedowierzaniem.
– Oleg, może tym razem pójdziemy do restauracji? Naprawdę jestem zmęczona.
Popatrzył na mnie, jakbym powiedziała coś zupełnie absurdalnego.
– Po co wydawać pieniądze? Przecież ty świetnie gotujesz.
Tak. Gotuję świetnie.
Ale to nie znaczyło, że marzyłam o spędzeniu własnego święta przy zlewie.Na lodówce pojawiła się kartka.
Oleg własnoręcznie napisał na niej:
„8 marca – menu”.
Dziesięć pozycji.
Sałatka jarzynowa. Śledź pod pierzynką. Język w galarecie. Mięso po francusku. Faszerowana papryka. Paszteciki z kapustą. Naleśniki z łososiem. Winegret. Tort Napoleon. Deska przekąsek.
Dziesięć dań.
Dla dwunastu osób.
Policzyłam koszty.
Czternaście tysięcy rubli na produkty.
Dwa dni gotowania po sześć godzin.
Dwanaście godzin mojego życia.
Mój wolny czas.
Moje święto.
Podeszłam do Olega.
– Może chociaż zamarynujesz mięso? To nic trudnego. Musztarda, sól, pieprz.
– Wera, przecież wiesz, że ja nie umiem.
– Nigdy nawet nie próbowałeś.
– Zepsuję. A potem i tak będziesz się złościć i poprawiać po mnie.
Rozłożył ręce.
Te jego wielkie dłonie, które zawsze rozkładały się w geście: „No co ja mogę?”
I rzeczywiście. Nic nie robiły.
Szóstego marca wróciłam z college’u o czwartej. Rzuciłam torbę z zeszytami i od razu stanęłam przy kuchence.
Ciasto. Bulion. Język w garnku.
Oleg wrócił o szóstej. Zjadł kolację i położył się na kanapie.
– Wera, może ci pomóc?
Spojrzałam na niego.
– Zamarynuj mięso. Pokazywałam ci.
– I tak zrobię źle. Potem będziesz poprawiać.
Powiedział to spokojnie. Jakby to było zupełnie normalne.
Jakby odmowa nauczenia się czegokolwiek była wystarczającym powodem, żeby zostawić wszystko na mojej głowie.
Nic nie odpowiedziałam.
Sama zamarynowałam mięso.
Siódmego marca robiłam resztę.
Sałatki. Dania na ciepło. Tort.
Sześć blatów na Napoleona.
Każdy trzeba było rozwałkować, upiec, ostudzić. Krem ugotować osobno.
Skończyłam składać tort o pierwszej w nocy.
Ręce trzęsły mi się ze zmęczenia.
A rano czekało mnie jeszcze kilka godzin pracy.
Ósmego marca o drugiej stół był gotowy.
Obrus. Sztućce. Kieliszki.
Oleg kupił kwiaty.
Tulipany.
Nie dla mnie.
Dla swojej mamy.
Nellia Borisowna przyjechała jako pierwsza.
Weszła do mieszkania, spojrzała na stół i przesunęła palcem po brzegu talerza.
– Pięknie – powiedziała.
Potem uśmiechnęła się do syna.
– Oleg, brawo.
„Olegek. Brawo.”
Stałam obok i po raz pierwszy poczułam coś dziwnego.
Nie złość.
Nie zmęczenie.
Po prostu pustkę.
Bo nagle zrozumiałam, że przez te wszystkie lata nie byłam gospodynią.
Byłam niewidzialną osobą, która sprawiała, że inni mogli wyglądać na bohaterów.
Stałam obok w fartuchu, z mąką na rękawie i ciemnymi cieniami pod oczami po nieprzespanej nocy.
Nellia Borisowna wręczyła mi reklamówkę.
– To dla was z Olegiem. Na święto.
Mandarynki.
Prezent na Dzień Kobiet.
Dla mnie – torba mandarynek.
A dla Olega – „brawo, synku”.
Przy stole wujek Giennadij podniósł kieliszek.
– Za gospodarza domu! Oleg, jesteś mistrzem w przyjmowaniu gości!
Oleg uśmiechnął się skromnie.
– Staramy się.
Znowu to samo słowo.
„Staramy się”.
Ścisnęłam widelec tak mocno, że pobielały mi knykcie.
I wtedy coś we mnie pękło.
– Oleg, opowiedz gościom, co przygotowałeś – powiedziałam spokojnie. – Z tych dziesięciu dań. Wymień chociaż jedno.
Zapadła cisza.
Wujek Giennadij powoli odstawił kieliszek.
Nellia Borisowna spojrzała na syna.
Oleg zaczął obracać widelec w dłoniach.
– No… ja przecież wszystko zorganizowałem.
– Wszystko zorganizowałeś? – powtórzyłam.
Milczał.
– Kupiłem tort – powiedział w końcu.
Spojrzałam na niego.
– Tort.
Uśmiechnęłam się gorzko.
– Z dziesięciu przygotowanych przeze mnie potraw ty kupiłeś tort.
Oleg nalał sobie wody.
Jego brat, Leszek, chrząknął nerwowo i szybko zaczął mówić coś o pogodzie. Temat został zamknięty.
Ale zauważyłam.
Nellia Borisowna zacisnęła usta.
Po wyjściu gości zmywałam naczynia półtorej godziny.
Oleg leżał na kanapie.
– Wera, święto wyszło świetnie. Mama była szczęśliwa.
Zdjęłam fartuch i powiesiłam go na haczyku.
Spojrzałam na swoje dłonie.
Czerwone od gorącej wody. Z krótkimi paznokciami. Zniszczone od pracy.
Nauczycielka w college’u.
Kobieta, która miała na biurku czterdzieści cztery prace zaliczeniowe do sprawdzenia.
I właśnie spędziła swoje święto przy kuchence.
– Oleg.
– Co?
– Następnym razem idziemy do restauracji.
Nie odwrócił nawet wzroku od telewizora.
– Zobaczymy.
U Olega to jedno słowo zawsze znaczyło:
„Nie”.
W kwietniu Oleg wszedł do kuchni, kiedy sprawdzałam klasówki.
Usiadł na krześle, odchylił się i zaczął bębnić palcami o stół.
Znałam ten gest.
Za chwilę będzie „ważna wiadomość”.
– Wera, mama ma w czerwcu jubileusz. Siedemdziesiąte piąte urodziny.
Podniosłam głowę.
– Okrągła rocznica. Trzeba to uczcić porządnie – powiedział tonem człowieka, który już wszystko zaplanował. – Około dwudziestu osób. U nas. Jak zawsze.
Patrzyłam na niego przez chwilę.
– Oleg, dwadzieścia osób to nie jest „jak zawsze”. Może zamówimy restaurację? W „Bieriozce” mają dobre menu.
Zmarszczył brwi.
– Wyobrażasz sobie, ile to będzie kosztować? Dla dwudziestu osób?
– A wyobrażasz sobie, ile kosztują produkty dla dwudziestu osób?
– To co innego. Produkty są tańsze.
Popatrzyłam mu prosto w oczy.
– Tańsze, bo moja praca jest za darmo.
Nie odpowiedział.
Nie zrozumiał.
Albo nie chciał zrozumieć.
– Wera, to moja mama. Taka rocznica jest tylko raz w życiu. Siedemdziesiąt pięć lat.
Miałam ochotę powiedzieć, że przez ostatnie osiem lat każdy jego rodzinny obiad był „tylko raz w życiu”.
Każde święto było wyjątkowe.
Każde wymagało mojego poświęcenia.
Ale milczałam.
Bo Oleg już wstał i zaczął dzwonić do rodziny.
Tak jak zawsze.
Najpierw podejmował decyzję.
Potem informował mnie o niej.
Trzy dni później na lodówce pojawiła się kolejna kartka.
Nowa lista.
Dwanaście dań.
Przeczytałam ją od góry do dołu.
Pieczona wieprzowina.
Sałatka Cezar.
Rolada z makreli.
Ziemniaki po wiejsku.
Miodownik.
I jeszcze siedem pozycji napisanych drobnym drukiem.
Na końcu wielkimi literami:
„GALARETA!!!”
Dwanaście.
Nie dziesięć jak na Dzień Kobiet.
Dwanaście.
Dla dwudziestu osób.
Oleg dopisał kolejne potrawy, nie pytając mnie nawet, czy mam zamiar je przygotować.
Właściwie nie zapytał nawet, czy mam ochotę przygotować cokolwiek.
Wzięłam kalkulator.
Mąka.
Mięso.
Ryby.
Warzywa.
Śmietana.
Masło.
Jajka.
Razem – osiemnaście tysięcy.
Minimum trzy dni pracy.
Dwa dni, które mogłabym przeznaczyć na korepetycje.
Pięćset rubli za godzinę.
Sześć godzin dziennie.
Trzydzieści tysięcy utraconego zarobku.
Nie tylko gotowałam za darmo.
Jeszcze płaciłam za to własnym czasem.
Wieczorem zadzwoniła Nellia Borisowna.
Spojrzałam na telefon.
Przez chwilę miałam ochotę nie odbierać.
Ale odebrałam.
– Wera, kochana – usłyszałam jej głos. – Oleg powiedział, że wszystko przygotujesz na mój jubileusz. Tyle lat jesteście małżeństwem, zawsze można było na ciebie liczyć…
Zacisnęłam palce na telefonie.
Bo właśnie wtedy po raz pierwszy pomyślałam:
Może problem nie polega na tym, że oni nie widzą mojej pracy.
Może problem polega na tym, że wszyscy przyzwyczaili się, że ona po prostu istnieje.
– Werenko, Oleg powiedział, że bankiet robicie u was? Jak w restauracji? Ale się cieszę! Już powiedziałam Zoi, Tamarze i Szurze.
Powiedziała.
Wszystkim.
Dwudziestu osobom.
Ja jeszcze nie zdążyłam podjąć decyzji, a przyjęcie już było ogłoszone całej rodzinie.
– Nellia Borisowna, my jeszcze rozmawiamy o formie uroczystości.
– Oj, Oleg powiedział, że wszystko jest ustalone. Ja mu wierzę. On zawsze był taki odpowiedzialny.
Zacisnęłam usta.
– A mnie o zdanie nie zapytał.
Zapadła cisza.
Miałam wrażenie, że ona po prostu udawała, że nie usłyszała.
– Werenko, ty jesteś taka zdolna. Gotujesz tak, że palce lizać. Wszyscy zawsze cię chwalą.
Odłożyłam telefon.
Poprawiłam okulary.
Ręce lekko mi drżały.
„Wszyscy cię chwalą”.
Tylko że oni nigdy nie chwalili mnie.
Chwalili Olega.
Wieczorem podeszłam do męża z kalkulatorem w ręce.
– Produkty wyjdą osiemnaście tysięcy. Trzy dni pracy. Jeśli policzyć moje korepetycje po pięćset rubli za godzinę, tracę kolejne trzydzieści tysięcy. Razem czterdzieści osiem tysięcy.
Położyłam kalkulator na stole.
– W restauracji „Bieriozka” bankiet dla dwudziestu osób kosztuje czterdzieści pięć tysięcy.
Oleg spojrzał na kalkulator.
Potem na mnie.
– Ty naprawdę liczysz pieniądze na moją mamę?
Poczułam, jak coś ściska mnie w środku.
– Nie. Liczę swoje pieniądze. I swój czas.
– Wera, przestań. Przecież ty gotujesz lepiej niż jakakolwiek restauracja. Mama będzie szczęśliwa.
Wstał i wyszedł z kuchni.
A ja zostałam sama.
Z kalkulatorem w dłoni.
Osiem lat.
Pięć, sześć rodzinnych uroczystości rocznie.
Za każdym razem po dziesięć, dwanaście godzin przy kuchence.
Policzyłam w głowie.
Ponad czterysta godzin.
Ponad czterysta godzin mojego życia.
I ani razu:
„Dziękuję, Wera”.
Tylko:
„Oleg, jesteś wspaniały”.
Następnego dnia zadzwoniła Swieta, moja koleżanka z college’u.
– Wera, w sobotę w „Oktiabrze” grają nowy film. Pójdziesz?
– W którą sobotę?
– Tę najbliższą. Dwudziestego pierwszego.
Dwudziesty pierwszy czerwca.
Dzień jubileuszu Nellii Borisowny.
– Zastanowię się – odpowiedziałam.
I rzeczywiście zaczęłam się zastanawiać.
Sobota, dwudziesty pierwszy czerwca.
Obudziłam się o siódmej.
Oleg już nie spał. Chodził po mieszkaniu w doskonałym humorze. Ogolony, w świeżej koszuli.
Był zadowolony.
Bo przecież to nie on miał gotować.
O ósmej zajrzał do kuchni.
– Wera, kiedy zaczynasz? Goście będą o trzeciej.
Siedziałam przy stole z kubkiem herbaty.
Lista dwunastu dań wisiała na lodówce.
Produkty nadal nie były kupione.
– Oleg, gdzie są produkty?
Otworzył lodówkę.
Mleko.
Jajka.
Masło.
Zwykłe rzeczy.
– Nie kupiłam.
Odwrócił się gwałtownie.
Ręce już poszły w górę.
Ten sam gest.
„No i co ja teraz zrobię?”
– Jak to nie kupiłaś?
– Normalnie.
– Wera, goście za siedem godzin!
– Wiem.
– To kto będzie gotował?
Wzięłam łyk herbaty.
Odstawiłam kubek.
– Ty.
Spojrzał na mnie, jakbym powiedziała coś niewiarygodnego.
– Ty zaproponowałeś, żeby zrobić przyjęcie w domu. Ty napisałeś menu. Ty zaprosiłeś dwadzieścia osób. Ty obiecałeś mamie bankiet.
Spojrzałam mu w oczy.
– Ty gotuj.
Oleg zbladł.
Potem zrobił się czerwony.
Usiadł na krześle.
– Żartujesz.
– Nie.
– Wera, to jubileusz! Mojej mamy! Siedemdziesiąte piąte urodziny!
– Proponowałam restaurację. Dwa razy.
Milczał.
– Powiedziałeś, że za drogo. Powiedziałeś, że dam sobie radę.
Wskazałam listę na lodówce.
– Ale ja nigdy nie obiecywałam tego przyjęcia.
Otworzył usta.
Zamknął.
Znowu otworzył.
Po raz pierwszy od dawna wyglądał na naprawdę bezradnego.
– To co ja mam zrobić?
Zdjęłam kartkę z lodówki.
Położyłam ją przed nim.
– Masz menu. Sam je stworzyłeś. Sam zdecyduj.
Potem poszłam do pokoju.
Założyłam sukienkę.
Wzięłam torebkę.
Sprawdziłam bilet do kina.
Swieta kupiła go dzień wcześniej.
Oleg stanął w drzwiach kuchni.
– Dokąd idziesz?
– Do kina.
– Jakiego kina?! Za sześć godzin przyjdzie dwadzieścia osób!
Uśmiechnęłam się spokojnie.
– U ciebie, Oleg.
Poprawiłam okulary.
– To twoich dwadzieścia osób.
Zapięłam sandały.
Ręce mi nie drżały.
Pierwszy raz od ośmiu lat.
– Wera!
Nie odpowiedziałam.
Zamknęłam drzwi.
Na dworze świeciło słońce.
Dwudziesty pierwszy czerwca.
Najdłuższy dzień w roku.
Szłam na przystanek i czułam, jak z każdym krokiem prostują mi się plecy.
Przez osiem lat pochylałam się nad deską do krojenia.
Nad garnkami.
Nad blachami.
Przez osiem lat w soboty pachniałam cebulą i koperkiem.
A tego dnia pachniałam perfumami.
W kinie Swieta spojrzała na mnie i zaśmiała się.
– Ty jakaś inna jesteś.
– Możliwe – odpowiedziałam. – Dzisiaj nie stoję przy kuchence.
Kupiłyśmy popcorn.
Film był przeciętny.
Ale oglądałam każdą minutę.
Dwie godziny ciszy.
Bez zapachu rosołu.
Bez minutnika w piekarniku.
Bez Olega zaglądającego do kuchni i pytającego:
„No i kiedy będzie gotowe?”
Telefon miałam włączony.
Ale wyciszony.
Oleg zadzwonił cztery razy.
Potem wysłał wiadomość:
„Zamówiłem jedzenie z garmażerki. 12 000. Zadowolona?”
Przeczytałam.
Schowałam telefon.
I obejrzałam film do końca.
Wróciłam do domu o dziewiątej wieczorem.
W mieszkaniu pachniało gotowym jedzeniem.
Ale inaczej.
Nie jak domowy obiad.
Na stole stały plastikowe pojemniki. Sałatki przełożone do moich talerzy.
Jedna z misek z kompletu była wyszczerbiona.
Ta sama, którą kupiliśmy na dziesiątą rocznicę ślubu.
Oleg siedział w kuchni.
Sam.
Koszula była pognieciona.
Twarz miał zmęczoną.
– Mama była smutna – powiedział.
– Pytała, gdzie jesteś?
– Tak.
– Co jej powiedziałeś?
– Że masz zajęcia.
Pokiwałam głową.
– Zajęcia.
Uśmiechnęłam się gorzko.
– Po ośmiu latach pierwszy raz miałam coś w sobotę dla siebie.
Nie odpowiedział.
Minęły trzy tygodnie.
Oleg nie przeprosił.
Nellia Borisowna zadzwoniła tylko raz.
Jej głos był chłodny.
– Werenko, Oleg powiedział, że byłaś zajęta. Ale Lena powiedziała mi, że byłaś w kinie.
Nie tłumaczyłam się.
– Tak, Nellia Borisowna. Byłam w kinie.
Chwila ciszy.
Potem się rozłączyła.
Od tamtej pory Oleg jeździ do matki sam.
W niedzielę.
Wraca, siada w kuchni i milczy.
Czasem widzę jego spojrzenie.
Nie jest złe.
Bardziej zagubione.
Jak u człowieka, który przez lata był przekonany, że krzesła same się przesuwają, stół sam się nakrywa, a jedzenie samo pojawia się na stole.
Aż nagle wszystko przestało działać.
Na lodówce nie ma już żadnych list.
Magnes „Dla najlepszej gospodyni” zdjęłam i schowałam do szuflady.
Gotuję teraz tylko dla nas dwojga.
W tygodniu.
Po pracy.
Bez pieczeni.
Bez galarety.
Bez miodownika na sześć blatów.
Jubileusz podobno wyszedł „w porządku”.
Oleg dał radę.
Garmażerka.
Plastikowe kubki.
Tort z cukierni.
Nellia Borisowna zdmuchnęła świeczki.
Wszyscy zrobili zdjęcia.
Na fotografii, którą przysłała szwagierka, zobaczyłam stół.
Plastikowe pojemniki przykryte serwetkami.
Nellia Borisowna uśmiechnięta.
Oleg stojący obok z wymuszonym wyrazem twarzy.
Mnie na tym zdjęciu nie było.
I wtedy pomyślałam:
Dwadzieścia osób.
Dwanaście dań.
Osiem lat.
Ani razu nie obrał jednej ziemniaka.
Czy naprawdę powinnam była jeszcze raz się poświęcić dla jego mamy?
Czy może pierwszy raz w życiu zrobiłam coś dla siebie?
