**„Wakacje nad morzem odwołane” – powiedział mój mąż. A ja po raz pierwszy w życiu nie poprosiłam o pozwolenie**
– Nad morze nie jedziemy – powiedział Leonid, nawet nie podnosząc wzroku znad telefonu. – Mama przyjeżdża.
Stałam na środku sypialni, a przede mną leżała otwarta walizka.
W rękach trzymałam zupełnie nowy kostium kąpielowy. Jeszcze z metką.
Pierwszy, jaki kupiłam sobie przez siedem lat.
– Jak to nie jedziemy? – zapytałam cicho i ostrożnie położyłam kostium na łóżku. – Przecież bilety są kupione. I są bezzwrotne. Dwieście osiemdziesiąt tysięcy rubli, Leonid.
Leonid potarł nasadę nosa, a potem usiadł na brzegu kanapy.
Zawsze tak robił, kiedy rozmowa zaczynała zmierzać w kierunku, który mu się nie podobał.
– A co mam zrobić? Mama już kupiła bilet na pociąg. Pojutrze będzie tutaj. Przecież nie powiem jej, żeby zawróciła.
Byliśmy małżeństwem od siedmiu lat.
I przez te siedem lat ani razu nie pojechałam na urlop.
Ani nad morze.
Ani do sanatorium.
Nawet na jeden weekend do sąsiedniego miasta.
Nigdzie.
W pierwszym roku mieliśmy krótki miesiąc miodowy w Soczi. Trzy dni. Potem Nadieżda Pawłowna zadzwoniła do nas, że ma wysokie ciśnienie.
Wróciliśmy.
Jej ciśnienie wynosiło 130/80.
W wieku siedemdziesięciu czterech lat.
Wiedziałam to dokładnie, bo jestem farmaceutką i codziennie widzę takie wartości.
Od tamtej pory za każdym razem, kiedy planowaliśmy wyjazd, z jakiegoś powodu pojawiała się Nadieżda Pawłowna.
To był już czwarty raz.
Jakby miała to zapisane w kalendarzu.
– Leonid – usiadłam obok niego. – Oszczędzaliśmy na ten wyjazd przez cztery miesiące. Brałam dodatkowe dyżury. Po dwanaście godzin. Widziałeś, w jakim stanie wracałam do domu.
– Widziałem.
Nadal patrzył w telefon.
– Ale mama jest ważniejsza.
– Ważniejsza… od czego?
Dopiero teraz na mnie spojrzał.
– Od morza, Rima. Mama jest sama. Ma siedemdziesiąt cztery lata. Naprawdę tego nie rozumiesz?
Rozumiałam.
Może nawet aż za dobrze.
Nadieżda Pawłowna mieszkała bowiem w Woroneżu, we własnym trzypokojowym mieszkaniu. Codziennie zaglądała do niej sąsiadka. Sama chodziła na targ, sama nosiła zakupy i każdej jesieni robiła dwadzieścia czy trzydzieści słoików przetworów.
I zawsze dzwoniła do syna, mówiąc dokładnie to samo:
„Synku, tak za tobą tęsknię. Przyjadę do was na tydzień”.
Ten „tydzień” zazwyczaj zamieniał się w dwa.
Dwa w trzy.
A raz Nadieżda Pawłowna została u nas cały miesiąc.
Wyjechała dopiero wtedy, gdy sąsiadka zadzwoniła i powiedziała, że w jej mieszkaniu pękła rura.
– Ja nie odwołam wyjazdu – powiedziałam stanowczo. – Ty jedź. Przywitaj mamę. A ja pojadę sama.
Leonid spojrzał na mnie, jakbym zaproponowała coś niemoralnego.
– Dokąd pojedziesz? Sama? Bez męża?
– Z Sonią.
– Nie.
Wstał.
– Nie, Rima. Jesteśmy rodziną. Albo jedziemy razem, albo wcale.
I znowu ustąpiłam.
Tak jak poprzednie trzy razy.
Schowałam kostium kąpielowy do szafy.
Zamknęłam walizkę.
Wsunęłam ją na szafę.
**Dwieście osiemdziesiąt tysięcy rubli po prostu przepadło.**
Dwa dni później Nadieżda Pawłowna pojawiła się w naszym przedpokoju z ogromną torbą w kratę i reklamówką domowych ogórków.
– No, pokażcie, jak tu mieszkacie – powiedziała, rozglądając się po korytarzu. – Te tapety naprawdę przydałoby się już zmienić. Leonid, ty w ogóle dbasz o mieszkanie? Czy razem z żoną całkowicie je zaniedbujecie?
Już wtedy wiedziałam:
**zaczyna się od nowa.**
Nadieżda Pawłowna została u nas trzy tygodnie.
W ciągu pierwszych dwóch dni przestawiła całą kuchnię.
Garnki trafiły do innej szafki.
Przyprawy na inną półkę.
Deski do krojenia pod zlew.
– Tak jest bardziej higienicznie – oznajmiła.
A ja po dwunastu godzinach pracy wracałam do domu i czułam się tak, jakbym weszła do mieszkania kogoś obcego.
Trzeciego dnia szukałam patelni.
– Pani Nadieżdo, jestem przyzwyczajona do pewnego porządku – powiedziałam ostrożnie. – Tak jest mi wygodniej.
Teściowa zmierzyła mnie spojrzeniem znad okularów.
– Ty, Rima, jesteś przyzwyczajona do bałaganu. To nie jest porządek, tylko chaos. Kto stawia patelnię obok kasz?
– Ja.
– A mnie się to nie podoba. Leonidowi też nie. Prawda, Leonid?
Mój mąż siedział przy stole i patrzył w telefon.
– Mamo… daj spokój.
**„Daj spokój”.**
Tylko tyle usłyszałam.
Nie: „To kuchnia Rimy”.
Nie: „Mamo, nie przestawiaj jej rzeczy”.
Tylko:
**„Daj spokój”.**
Piątego dnia teściowa zabrała się za zasłony.
Te, które kupiłam rok wcześniej.
Lniane, w musztardowym kolorze. Szukałam ich przez dwa tygodnie, aż znalazłam idealne. Pasowały do fotela i dekoracyjnych poduszek.
Kosztowały osiem tysięcy rubli.
Kiedy wróciłam z pracy, moje zasłony leżały złożone na fotelu.
Na oknach wisiała biała firanka.
– Co to jest?
– Normalne zasłony – odpowiedziała Nadieżda Pawłowna. – A nie te szmaty. Musztardowy kolor wygląda jak w szpitalu. Do domu się nie nadaje.
Przez trzy sekundy tylko na nią patrzyłam.
Potem zdjęłam firankę.
Złożyłam ją.
Położyłam na krześle.
Wyjęłam swoje zasłony.
I zaczęłam je wieszać.
Ręce mi nie drżały.
**Tym razem nie.**
– Co ty robisz? – zapytała teściowa cicho.
– Wieszam z powrotem swoje zasłony.
– Ale ja przywiozłam ci tę firankę!
– Dziękuję.
Odwróciłam się do niej.
– Ale to mój dom. I to ja wybieram zasłony.
Zapadła cisza.
Nadieżda Pawłowna wyszła z pokoju jak burza.
Kilka sekund później już telefonowała.
– Leonid, twoja żona znowu jest wobec mnie bezczelna…
Mąż wrócił tego dnia wcześniej niż zwykle.
Drzwi zatrzasnęły się tak mocno, że Sonia przestraszyła się w swoim pokoju.
– Co ty zrobiłaś?
– Powiesiłam swoje zasłony.
– Moja matka przez ciebie płacze! Przywiozła coś dla nas, starała się, a ty nawet jej nie podziękowałaś!
Spojrzałam na niego.
To było ciekawe.
Kiedy jego matka była w pobliżu, Leonid zwykle się kurczył i wycofywał.
Teraz natomiast wyprostował się.
– Podziękowałam za ogórki. Za dżem. Za ciasto. Ale we własnym domu chyba mogę zdecydować, jakie chcę mieć zasłony!
– **To jest nasz dom!**
– Więc dlaczego zawsze twoja matka podejmuje w nim decyzje?
Nie odpowiedział.
Tylko potarł nasadę nosa.
Potem poszedł do swojej matki.
Tego wieczoru Sonia przyszła do mnie do kuchni.
– Mamo…
– Tak?
– On za każdym razem do niej dzwoni.
– Co?
– Przed każdym wyjazdem.
Łyżka zatrzymała mi się w dłoni.
– Co jej mówi?
– Kiedy wyjeżdżamy. Dokąd jedziemy. Kiedy mamy samolot.
Sonia spuściła wzrok.
– A potem babcia zawsze przyjeżdża.
Czajnik właśnie zaczął syczeć.
I nagle wszystko zrozumiałam.
To nie był przypadek.
Nie pech.
Nie cztery nieszczęśliwe zbiegi okoliczności.
**To był system.**
Leonid mówił matce.
A jego matka za każdym razem doprowadzała do tego, że nie wyjeżdżaliśmy.
Tego wieczoru wyjęłam telefon.
I zaczęłam liczyć.
Pierwszy wyjazd: nasz miesiąc miodowy – 120 000 rubli.
Drugi: Turcja – 190 000.
Trzeci: Kaliningrad – 50 000.
Czwarty: morze – 280 000.
Razem:
**640 000 rubli.**
Tyle straciliśmy przez siedem lat.
I wtedy coś się we mnie zmieniło.
Nie było wielkiej awantury.
Nie płakałam.
Nie krzyczałam.
Po prostu zrozumiałam:
**jeśli sama nie zacznę decydować o swoim życiu, ktoś zawsze będzie decydował za mnie.**
Miesiąc później zaprosiłam przyjaciółkę Walę na kolację.
Od dziewięciu lat pracowałyśmy razem w aptece.
Leonid poszedł oglądać mecz z kolegami. Sonia siedziała w swoim pokoju.
A my po raz pierwszy od dawna spokojnie usiadłyśmy w kuchni.
– No i co? – zapytała Wala. – Dokąd jedziecie tego lata?
Uśmiechnęłam się.
– Nigdzie.
– Znowu?
– Znowu.
Wala tylko pokręciła głową.
Wtedy zadzwonił dzwonek.
W drzwiach stała Nadieżda Pawłowna.
Torba w kratę.
Reklamówka.
Domowe ogórki.
– Leonid powiedział, że jesteś sama – oznajmiła. – Pomyślałam, że zajrzę.
Minął miesiąc.
A ona mówiła o tym tak, jakby nie widziała mnie od lat:
**„Dawno się nie widziałyśmy”.**
Weszła.
Zobaczyła Walę.
Usiadła.
Nalałam jej herbaty.
Przez dziesięć minut wszystko było w porządku.
A potem Wala zapytała:
– Pani Nadieżdo, często pani podróżuje?
Twarz teściowej od razu się rozjaśniła.
– Oczywiście! Leonid zabierał mnie dwa razy do Kisłowodzka! Masaże, kąpiele, góry! Cudownie było!
Potem spojrzała na mnie.
– A ty, Rima? Gdzie ostatnio byłaś? Ani jednego zdjęcia z wakacji nie widziałam.
– Nigdzie – odpowiedziałam.
– No właśnie! – zwróciła się do Wali. – Młoda, zdrowa, a nigdzie nie chce jeździć. Leonid ciągle jej proponuje, ale ona nie chce. Sama jest sobie winna. Ja w jej wieku zwiedziłam już cały Krym.
Wala spojrzała na mnie.
A ja po raz pierwszy nie zamierzałam milczeć.
– Nie jeżdżę dlatego, że nie chcę.
Nadieżda Pawłowna uniosła brwi.
– Tylko dlaczego?
– Bo za każdym razem, kiedy kupujemy bilety, pani przyjeżdża.
Zapadła cisza.
– Cztery razy w ciągu siedmiu lat.
Odstawiłam filiżankę.
– Miesiąc miodowy. Turcja. Kaliningrad. I teraz morze.
Ręka teściowej zatrzymała się w połowie drogi do filiżanki.
– Co ty opowiadasz?
– Mówię o liczbach.
Wyjęłam telefon.
– 640 000 rubli.
Wala milczała.
Nadieżda Pawłowna pobladła.
– Obwiniasz mnie?
– Nie. Po prostu mówię, co się wydarzyło.
– Leonid!
Już wybierała numer syna.
Dwadzieścia minut później mój mąż wpadł do mieszkania.
– Dlaczego upokarzasz moją matkę przy obcej osobie?
– Nie upokorzyłam jej. Podałam liczby.
– Jakie liczby?
– 640 000 rubli.
– Co?
– Tyle straciliśmy przez siedem lat na odwołanych wyjazdach.
Leonid spojrzał na matkę.
Nadieżda Pawłowna skrzyżowała ręce.
– Synku – powiedziała chłodno. – Wybieraj. Ja albo ona.
Leonid potarł nasadę nosa.
– Mamo…
– Albo ja, albo ta kobieta.
Leonid odwrócił się do mnie.
– Rima. Przeproś mamę.
Zdjęłam okulary.
Poprawiłam je.
A potem powiedziałam:
– Nie.
– W takim razie wyprowadzam się do mamy.
– Dobrze.
Zamarł.
Widziałam po jego twarzy, że oczekiwał innej odpowiedzi.
Może tego, że zacznę błagać.
Może że się rozpłaczę.
Ale tego nie zrobiłam.
Wziął kurtkę i wyszedł.
Nadieżda Pawłowna poszła za nim.
Torba z ogórkami została jednak w przedpokoju.
Trzy dni później Leonid wrócił.
Nie przeprosił.
Nie rozmawialiśmy.
Tydzień później zaczął mnie karać.
Nie krzyczał.
Nie groził.
Po prostu przestał się do mnie odzywać.
„Obiad gotowy?”
„Gdzie jest moja koszula?”
„Odbierz Sonię.”
Tyle.
A ja wtedy zaczęłam odkładać pieniądze.
Na osobne konto.
O którym Leonid nie wiedział.
Co miesiąc odkładałam czterdzieści siedem tysięcy rubli.
Przez rok.
Nie kupowałam nowych ubrań.
Nie chodziłam do restauracji.
Nie wydawałam pieniędzy na zbędne rzeczy.
Po prostu oszczędzałam.
Bo wiedziałam:
**pewnego dnia wyjadę.**
Rok później Sonia skończyła szesnaście lat.
Wyrobiłam jej paszport.
W maju kupiłam bilety lotnicze.
Dwa.
Dla mnie i dla Soni.
Antalya.
Dziewięć nocy.
Hotel trzygwiazdkowy.
Żadnego luksusu.
Tylko morze.
I najważniejsze:
**bilety były zwrotne.**
Tym razem wyciągnęłam wnioski z przeszłości.
Leonidowi powiedziałam jednak:
– Jedźmy wszyscy. W czerwcu. Znalazłam świetną ofertę.
Spojrzał na mnie.
– Dobrze.
Przez dwa tygodnie wydawało się, że naprawdę wszystko się uda.
A potem, cztery dni przed wyjazdem, wrócił później niż zwykle.
Usiadł.
Położył telefon ekranem do dołu.
Już wiedziałam.
– Rima – zaczął.
Ścisnęło mnie w żołądku.
– Mama przyjeżdża.
Nie zapytałam, skąd wie.
Tylko:
– Kiedy?
– Pojutrze.
Dwa dni przed naszym wyjazdem.
– Dzwoniłeś do niej?
Odwrócił wzrok.
Potarł nasadę nosa.
Nie musiał odpowiadać.
Dzwonił.
Powiedział jej wszystko.
A ona znowu kupiła bilet na pociąg.
– Tęskni za mną – powiedział Leonid. – W tym roku kończy siedemdziesiąt pięć lat.
– Ma siedemdziesiąt cztery – poprawiłam go.
– Nieważne. Moja matka jest sama.
A potem dodał:
– Morze nie ucieknie.
I wtedy coś we mnie ostatecznie pękło.
Siedem lat.
Cztery odwołane wyjazdy.
640 000 rubli.
Dwunastogodzinne zmiany.
Popękana skóra na dłoniach.
Spakowane i rozpakowywane walizki.
Kostium kąpielowy z metką.
I za każdym razem to samo:
**„Morze nie ucieknie”.**
Leonid odetchnął z ulgą.
Myślał, że znowu ustąpiłam.
– No widzisz. Jednak potrafisz być rozsądna – powiedział. – Zadzwonię do mamy, żeby wzięła własną pościel.
– Dobrze – odpowiedziałam.
Wstałam.
Poszłam do pokoju Soni.
– Pakuj się.
Podniosła wzrok.
– Ale tata powiedział…
– Wiem.
– To co?
– Pojutrze wyjeżdżamy.
Sonia patrzyła na mnie przez kilka sekund.
Potem się uśmiechnęła.
– Naprawdę?
– Naprawdę.
Wróciłam do kuchni.
Leonid właśnie rozmawiał z matką przez telefon.
– Leonid – powiedziałam.
Podniósł głowę.
– Nie odwołam biletów.
– Co?
– Ja i Sonia wyjeżdżamy.
Wstał.
– Ty mówisz poważnie?
– Tak.
– A ja?
– Ty zostajesz.
– Z mamą?
– Tak.
– Rima, to nie jest normalne!
– Od siedmiu lat nie byłam na urlopie.
– Ale mama…
– Twoja matka jest dorosłą kobietą. Ma mieszkanie. Ma pieniądze. Ma sąsiadkę. Ma telefon. I ma syna, który przez te wszystkie lata za każdym razem kazał mi odwoływać urlop.
– To brak szacunku!
– A cztery odwołane wyjazdy to był szacunek wobec mnie?
Nie odpowiedział.
Wtedy z telefonu dobiegł głos Nadieżdy Pawłowny:
– Leonid! Co ona mówi?
Odwróciłam się i wyszłam z kuchni.
Tej nocy nie spałam.
Nie dlatego, że się bałam.
Po prostu nadal nie mogłam uwierzyć, że naprawdę to zrobię.
Dwa paszporty.
Rezerwacja.
Ubezpieczenie.
Transfer.
Wszystko było opłacone.
Rano zostawiłam krótką wiadomość na stole w kuchni.
Obok jego kubka.
„Leonid, wyjechałyśmy z Sonią. Wrócimy za dziesięć dni. Ty zostań i przywitaj mamę. Potrzebujemy tego urlopu. Rima”.
Obudziłam Sonię.
Dwie walizki.
Dwa plecaki.
Taksówka.
W drzwiach jeszcze raz się odwróciłam.
Leonid spał.
– Jedziemy? – zapytałam Sonię.
Skinęła głową.
– Jedziemy.
W taksówce przez kilka minut żadna z nas się nie odzywała.
W końcu Sonia zapytała:
– Mamo… tata będzie bardzo zły?
Patrzyłam przez okno na szare, poranne miasto.
– Będzie.
– I co wtedy?
Uśmiechnęłam się.
– Wtedy będzie zły.
– I tyle?
– I tyle.
Na lotnisku wyłączyłam telefon.
Włączyłam go dopiero, kiedy byliśmy już wysoko nad chmurami.
Dwanaście nieodebranych połączeń od Leonida.
Trzy wiadomości od Nadieżdy Pawłowny:
„Rima, co ty wyprawiasz?”
„Oddaj mi dziecko!”
„Jeszcze tego pożałujesz!”
Nie odpowiedziałam.
Sonia siedziała obok i czytała książkę.
A ja patrzyłam przez okno.
I po raz pierwszy od siedmiu lat nie czułam wyrzutów sumienia.
Po prostu czekałam.
Na morze.
Morze było ciepłe.
Woda słona.
Słońce dokładnie takie, jakie sobie wyobrażałam.
Sonia każdego ranka biegła boso na plażę.
A ja siedziałam na leżaku i myślałam:
**Dlaczego czekałam na to siedem lat?**
—
Trzy tygodnie później wróciłyśmy do domu.
Opalone.
Zmęczone.
Szczęśliwe.
W lodówce stały słoiki z domowymi ogórkami.
Ślad Nadieżdy Pawłowny był wszędzie.
A na stole w kuchni nadal leżała kartka, którą zostawiłam przed wyjazdem.
Leonid jej nie wyrzucił.
Siedział w salonie.
Kiedy nas zobaczył, wstał.
Spojrzał na mnie.
Nic nie powiedział.
Potem wszedł do sypialni i zamknął za sobą drzwi.
Od tamtej pory śpi na kanapie.
Jeśli czegoś potrzebuje, przekazuje mi wiadomość przez Sonię.
„Powiedz mamie, że jestem w pracy”.
„Zapytaj mamę, gdzie jest rachunek”.
„Powiedz mamie, że…”
Nadieżda Pawłowna natomiast dzwoni każdego wieczoru.
Sonia raz powiedziała, że słyszała ją nawet przez ścianę:
– Synku, ona cię nie szanuje. To nie jest żona, tylko kara.
A ja nie odpowiadam.
Nie kłócę się.
Nie tłumaczę.
Wieczorem kładę się spać.
I śpię spokojnie.
Po raz pierwszy od siedmiu lat.
Na szafce nocnej stoi mała muszelka.
Sonia znalazła ją na plaży.
Leonid uważa, że zdradziłam rodzinę.
Nadieżda Pawłowna twierdzi, że porzuciłam męża dla wakacji.
A ja coraz częściej myślę:
przez siedem lat nie poprosiłam o ani jeden dzień tylko dla siebie.
Tym razem podjęłam decyzję.
Nie przeciwko mężowi.
Nie przeciwko teściowej.
Tylko dla siebie.
I być może pytanie wcale nie brzmi, czy miałam prawo wyjechać.
Tylko:
dlaczego w ogóle musiałam prosić kogokolwiek o pozwolenie?
Jak myślicie, czy posunęłam się za daleko, wyjeżdżając po prostu z Sonią? Czy po siedmiu latach w końcu miałam prawo powiedzieć:
„Tym razem to ja decyduję”?
